محمدرضا اکبری جمعه اول آبان در حاشیه بازدید از مجموعه دستکند ارزانفود، اظهار کرد: این محوطه یکی از ارزشمندترین و شگفت‌انگیزترین مجموعه‌های معماری دستکند در کشور است که ظرفیت‌های تاریخی و معماری آن، زمینه مناسبی برای معرفی در سطح بین‌المللی فراهم می‌کند.
سرپرست اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان همدان با اشاره به ابعاد معماری این مجموعه افزود: تاکنون حدود ۸۰ فضا، اتاق و دالان به‌هم‌پیوسته در عمق‌های متغیر این محوطه شناسایی شده است، سیستم‌های دسترسی، گردش آب و فضاسازی‌های موجود در این مجموعه، نمونه‌ای بی‌نظیر از مهندسی معماری زیرزمینی در ایران باستان و دوران اسلامی به شمار می‌رود.
او با اشاره به ویژگی‌های منحصربه‌فرد این محوطه تاریخی، بیان کرد: وجود قنات آب و سیستم آبرسانی پویا از جمله ویژگی‌های شاخص مجموعه دستکندهای ارزانفود است که بر اهمیت معماری و ظرفیت‌های پژوهشی این اثر می‌افزاید.
اکبری با اشاره به تعدد محوطه‌های دستکند در استان همدان گفت: این استان به لطف برخورداری از دستکندهایی همچون سامن، ارزانفود، دهبنه، انوج، کمری، وسمق، صالح‌آباد و دیگر مجموعه‌های مشابه، به نوعی خاستگاه دستکندهای ایران شناخته می‌شود.
او درباره موقعیت جغرافیایی و چگونگی شناسایی این مجموعه توضیح داد: دستکند ارزانفود در ۳۰ کیلومتری جنوب شرقی شهر همدان و در فاصله ۲ کیلومتری روستای ارزانفود، در دامنه شمال شرقی کوهستان الوند واقع شده است، این مجموعه در سال ۱۳۸۹ به‌طور اتفاقی شناسایی شد و وسعت تخمینی آن حدود پنج هکتار است، درحالی‌که بخش قابل‌توجهی از آن همچنان در دل خاک و بستر سنگی قرار دارد.
اکبری با تشریح ویژگی‌های زمین‌شناختی و معماری این محوطه، اظهار کرد: مجموعه ارزانفود در بستری طبیعی از سنگ‌های موسوم به شیست شکل گرفته و فضاهای معماری آن به‌صورت منفی و طبقاتی، از طریق کنده‌کاری در دل سنگ ایجاد شده‌اند، همچنین بقایایی از معماری سنگی در بخش فوقانی این محوطه زیرزمینی شناسایی شده است.
او با اشاره به نتایج کاوش‌ها و مطالعات انجام‌شده در این محوطه، افزود: تاکنون چهار فصل کاوش و مرمت اضطراری در این مجموعه انجام شده و در جریان این فعالیت‌های پژوهشی، آثار و فضاهایی متعلق به دوره‌های تاریخی مختلف از دوره‌های اشکانی و ساسانی تا قرون میانی دوره اسلامی شامل دوره‌های آل‌بویه، سلجوقی، ایلخانی و صفوی، شناسایی شده است، این یافته‌ها از تداوم یا استفاده از این فضاها در دوره‌های گوناگون تاریخی حکایت دارد.
ضرورت تکمیل زیرساخت‌ها برای بازدید عمومی
سرپرست اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان همدان با اشاره به اعتبارات هزینه‌شده برای این مجموعه تاریخی، گفت: تاکنون حدود یک‌صد میلیارد ریال اعتبار در مجموعه دستکند ارزانفود هزینه شده است.
اکبری ادامه داد: این مجموعه نیز مانند بسیاری از آثار مشابه، در سال‌های گذشته با چالش تأمین اعتبارات عمرانی و تکمیل زیرساخت‌هایی همچون مسیر دسترسی، محوطه‌سازی، نورپردازی و ساختمان پایگاه مواجه بوده است و تلاش‌ها برای استانداردسازی آن به‌منظور فراهم شدن امکان بازدید عمومی در دستور کار قرار دارد.
دستکند ارزانفود از جمله محوطه‌های ارزشمند تاریخی استان همدان است که با برخورداری از معماری زیرزمینی، ساختارهای به‌هم‌پیوسته، نظام آبرسانی و شواهد تاریخی متعلق به دوره‌های مختلف، ظرفیت قابل‌توجهی برای مطالعات باستان‌شناختی و معرفی میراث تاریخی همدان به گردشگران و مخاطبان داخلی و بین‌المللی دارد.