خسروی که ساخت تراکتور باغی، دروگر، چمن‌زن، تیلر، پمپ‌های آب و دستگاه‌های خردکن علف‌های هرز را در کارنامه خود دارد، بر استفاده از قطعات ایرانی، کاهش هزینه تمام‌شده و سهولت تعمیر و نگهداری تجهیزات تأکید می‌کند. او معتقد است با حمایت از ایده‌های کاربردی دانشجویان و فراهم‌کردن زیرساخت‌های تولید، می‌توان فاصله میان ایده و محصول را کاهش داد و زمینه اشتغال جوانان را فراهم کرد.
در ادامه، گفت‌وگوی الوند با این دانشجوی مخترع را می‌خوانید.
از چه زمانی به طراحی و ساخت ماشین‌آلات کشاورزی علاقه‌مند شدید و فعالیت خود را چگونه آغاز کردید؟
علاقه من به ساخت دستگاه‌هایی برمی‌گردد که بتوانند بخشی از نیازهای واقعی کشاورزان و باغداران را برطرف کنند. تلاش کردم به‌جای اکتفا به ایده، وارد مرحله طراحی و ساخت شوم و دستگاه‌هایی تولید کنم که از نظر هزینه، کارایی و تعمیرپذیری برای مصرف‌کننده مناسب باشند. در همین مسیر، ساخت ماشین‌آلات مختلف کشاورزی را دنبال کردم و به‌تدریج توانستم تعدادی از طرح‌ها را به مرحله تولید برسانم.
چه دستگاه‌هایی تاکنون طراحی و تولید کرده‌اید؟
در زمینه ماشین‌آلات کشاورزی، تراکتور باغی، دروگر، چمن‌زن و تیلر را طراحی کرده‌ام. همچنین در حوزه تجهیزات مورد نیاز باغداران، تولید انواع پمپ آب و دستگاه‌های خردکن علف‌های هرز را دنبال می‌کنم. هدفم این بوده است که تجهیزات مورد نیاز کشاورزان را متناسب با شرایط کاری آن‌ها طراحی کنم و محصولی کاربردی و مقرون‌به‌صرفه در اختیارشان قرار دهم.
یکی از محصولات شما، پمپ‌های آب است. چه ویژگی‌هایی این محصولات را از نمونه‌های دیگر متمایز می‌کند؟
پمپ‌های آب را در سه طرح تولید می‌کنیم. در یکی از طرح‌ها از گیربکس صنعتی استفاده شده است، اما به دلیل هزینه بالای آن، قیمت تمام‌شده دستگاه نیز افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل، روی طرح‌هایی با استفاده از قطعاتی مانند دیفرانسیل‌های دست‌دوم، پولی‌های بزرگ و کوچک و تسمه کار کرده‌ایم.
این طراحی باعث شده است قیمت برخی از محصولات ما حدود ۵۰ درصد کاهش پیدا کند. از طرف دیگر، تعمیرات این دستگاه‌ها پیچیدگی زیادی ندارد و در مناطق مختلف کشور نیز امکان تعمیر آن‌ها وجود دارد. برای ما مهم است که کشاورز علاوه بر خرید محصول با هزینه کمتر، در زمان استفاده و تعمیر آن هم با مشکل جدی مواجه نشود.
در حوزه مدیریت علف‌های هرز باغ‌ها نیز طرح‌هایی داشته‌اید. این دستگاه‌ها چه کاربردی دارند؟
یکی از زمینه‌های فعالیت ما طراحی و ساخت دستگاه‌های خردکن علف‌های هرز است. چهار طرح در این حوزه طراحی کرده‌ایم که سه مورد از آن‌ها به مرحله تولید انبوه رسیده است.
این دستگاه‌ها علف‌های هرز باغ را خرد می‌کنند. بقایای گیاهی خردشده را می‌توان با خاک مخلوط کرد یا روی سطح خاک باقی گذاشت. این کار به حفظ رطوبت خاک کمک می‌کند و بقایای گیاهی نیز می‌توانند در فرایند تجزیه، به حاصلخیزی خاک کمک کنند. بنابراین، این دستگاه‌ها علاوه بر تسهیل کار باغداران، می‌توانند در مدیریت بقایای گیاهی باغ نیز مؤثر باشند.
دستاوردهای شما در رقابت‌های دانشجویی چه بوده است؟
در سال ۱۴۰۳ در مسابقات دانشجویی استان همدان رتبه نخست را کسب کردم. در سال ۱۴۰۴ نیز در یک رقابت ملی، موفق به کسب رتبه نخست کشور شدم. این موفقیت‌ها برای من انگیزه‌ای بود تا فعالیت‌هایم را جدی‌تر دنبال کنم و طرح‌ها را از مرحله طراحی به سمت تولید و استفاده عملی پیش ببرم.
آیا فعالیت‌ها و تجربه شما در حوزه ساخت ماشین‌آلات مورد توجه رسانه‌ها نیز قرار گرفته است؟
بله، بخشی از فعالیت‌هایم در فضای مجازی بازتاب پیدا کرد و زمینه ساخت مستندی درباره زندگی و فعالیت‌هایم فراهم شد. این مستند با عنوان «از زمین خاکی علیرضا خسروی» تهیه شد و به مدت حدود نیم ساعت از تلویزیون پخش شد. این اتفاق فرصت خوبی بود تا بخشی از مسیر فعالیت و تلاش‌هایم در معرض دید مخاطبان قرار بگیرد.
با وجود این دستاوردها، مهم‌ترین مانع شما برای گسترش فعالیت‌ها چیست؟
یکی از مشکلات اصلی ما محدودیت فضای کارگاه است. در حال حاضر، سه نفر به‌صورت مستقیم در کارگاه مشغول فعالیت هستند، اما فضای موجود پاسخ‌گوی برنامه‌های توسعه‌ای ما نیست. اگر امکان استقرار در یک فضای بزرگ‌تر فراهم شود و حمایت مالی مناسبی صورت بگیرد، می‌توانیم ظرفیت تولید را افزایش دهیم و افراد بیشتری را به کار بگیریم.
بعضی از طرح‌ها، از جمله تراکتور باغی، به مرحله ساخت نمونه اولیه رسیده‌اند، اما برای تولید گسترده آن‌ها به امکانات و سرمایه بیشتری نیاز داریم. طراحی و ساخت نمونه اولیه به‌تنهایی کافی نیست؛ برای اینکه محصول به دست مصرف‌کننده برسد، باید امکان تولید مستمر و تأمین هزینه‌های آن نیز فراهم باشد.
در ساخت دستگاه‌ها تا چه اندازه از توان داخلی استفاده می‌کنید؟
تلاش ما این است که دستگاه‌ها با استفاده از قطعات و دانش فنی داخلی ساخته شوند. برای نمونه، در پروژه تراکتور باغی، گیربکس را طراحی کرده‌ایم و محاسبات مربوط به دنده‌ها و مشخصات فنی آن، از جمله گشتاور و دور، انجام شده است. هدف این بوده که طراحی و ساخت دستگاه تا حد امکان متکی به توان خودمان باشد.
دستگاه‌هایی که در دانشگاه و کارگاه ساخته‌ایم، بر اساس گفته من، تماماً ایرانی هستند و در ساخت آن‌ها از قطعات خارجی استفاده نکرده‌ایم. استفاده از توان داخلی، علاوه بر کاهش هزینه‌ها، می‌تواند وابستگی به قطعات خارجی را کمتر کند و امکان تعمیر و تأمین قطعات را در داخل کشور افزایش دهد.
اگر بخواهید مهم‌ترین خواسته خود را از مسئولان بیان کنید، چه می‌گویید؟
خواسته اصلی من فراهم‌شدن امکان ادامه فعالیت و توسعه کارگاه است. اگر فضای کارگاهی مناسب و حمایت مالی در اختیارمان قرار بگیرد، می‌توانیم طرح‌هایی را که تاکنون طراحی کرده‌ایم، با سرعت و ظرفیت بیشتری به تولید برسانیم.
این حمایت فقط به نفع یک مخترع یا یک کارگاه نیست؛ می‌تواند به تولید تجهیزات مورد نیاز کشاورزی، ایجاد فرصت‌های شغلی تازه و فراهم‌شدن زمینه فعالیت برای جوانان دیگر نیز کمک کند. من این مسیر را ادامه می‌دهم و امیدوارم با فراهم‌شدن امکانات لازم، بتوانیم محصولات بیشتری تولید کنیم و سهم مؤثرتری در رفع نیازهای کشور داشته باشیم.
سخن پایانی
روایت علیرضا خسروی، نمونه‌ای از تلاش برای پیوند دانش، مهارت و تولید است؛ تلاشی که از طراحی و ساخت نمونه‌های اولیه آغاز شده و اکنون به تولید برخی تجهیزات کشاورزی و ایجاد اشتغال مستقیم رسیده است. حمایت از چنین ظرفیت‌هایی، به‌ویژه در دانشگاه‌های مهارت‌محور، می‌تواند زمینه تبدیل ایده‌های دانشجویی به محصولات کاربردی و توسعه کسب‌وکارهای تولیدی را فراهم کند.