به گزارش الوند، بررسی وضعیت منابع آبی استان همدان پیش از انقلاب نشان میدهد تأمین آب استان به یک ساختار محدود و وابسته متکی بود. در آن دوره تنها سد اکباتان با حجم ۳۶ میلیون مترمکعب و توسط یک شرکت خارجی ساخته شد.
آب شرب شهر همدان نیز صرفاً از طریق تصفیهخانه اکباتان با ظرفیت ۳۵۰ لیتر در ثانیه و حدود ۷ کیلومتر خط آبرسانی تأمین میشد؛ ظرفیتی که متناسب با جمعیت آن زمان طراحی شده بود.
در همان مقطع، جمعیت شهری استان ۱۴۵ هزار و ۷۸۵ نفر و جمعیت روستایی ۴۰۵ هزار و ۵۹۰ نفر بود؛ آماری که نشان میدهد حتی با جمعیت کمتر، زیرساختهای آبی پاسخگوی توسعه بلندمدت استان نبود.
پس از انقلاب؛ عبور از وابستگی و جهش در زیرساختها
پس از انقلاب اسلامی، توسعه منابع آبی استان همدان با تکیه بر توان داخلی و نگاه بلندمدت آغاز شد. امروز ۹ سد در استان تعریف شده که ۷ سد از جمله اکباتان، کلان، شنجور، نعمتآباد و سرابی در حال بهرهبرداری هستند و ۲ سد گرین و خرمرود نیز در دست ساخت قرار دارند.
مجموع حجم این سدها به ۱۲۸ میلیون مترمکعب میرسد؛ در حالی که تمامی این پروژهها توسط متخصصان داخلی اجرا شدهاند.
افزایش چندبرابری ظرفیت آب شرب
در حوزه آب شرب نیز تحولی اساسی رخ داده است. هماکنون ۵ تصفیهخانه آب شرب شامل شهید بهشتی، عباسآباد، ملایر و تویسرکان فعال هستند و تصفیهخانه شیخیجان نیز در حال ساخت است.
مجموع ظرفیت این تأسیسات به ۴۲۰۰ لیتر در ثانیه رسیده که چندین برابر ظرفیت پیش از انقلاب است.
همچنین اجرای ۳۲۲ کیلومتر خطوط آبرسانی برای شهرهایی نظیر همدان، ملایر و تویسرکان، پایداری تأمین آب شهری را بهطور محسوسی افزایش داده است.
مدیریت سیلاب و حفاظت از رودخانهها
رویکرد جدید مدیریت آب در همدان تنها به تأمین محدود نشده و حفاظت را نیز دربر میگیرد. در این راستا ۱۶ بند انحرافی و ۳۶ بند تغذیه مصنوعی و کنترل سیلاب اجرا شده است.
علاوه بر آن، ۳۵۰ کیلومتر لایروبی رودخانهها و علامتگذاری بیش از ۳۳۴ کیلومتر از حریم رودخانههای استان انجام شده که نقش مهمی در کاهش خسارات سیلابی دارد.
ورود به عصر مانیتورینگ و مدیریت هوشمند آب
در همین چارچوب، مرکز مانیتورینگ و مدیریت بحران شرکت آب منطقهای همدان بهتازگی افتتاح شد؛ مرکزی که امکان رصد لحظهای چاهها، سدها و تأسیسات آبی استان را فراهم میکند.
رضا اخلاصمند، مدیرعامل شرکت آب منطقهای همدان، در آیین افتتاح این مرکز و سالن ورزشی آبشار با حضور استاندار همدان، اظهار کرد: تجهیز بیش از ۷ هزار حلقه چاه مجاز به کنتور هوشمند و راهاندازی مرکز مانیتورینگ، امکان کنترل دقیق برداشتها و ایجاد تعادل پایدار در منابع آبی استان را فراهم کرده است.
وی افزود: از سال ۱۴۰۲ تاکنون ۱ هزار و ۵۸۱ کنتور هوشمند جدید نصب شده و از مجموع حدود ۱۵ هزار حلقه چاه مجاز استان، بیش از ۷ هزار و ۳۰۰ حلقه (بیش از ۵۰ درصد) به کنتور هوشمند مجهز شدهاند.
حفاظت از منابع زیرزمینی؛ از انسداد چاهها تا اصلاح پروانهها
در حوزه مدیریت منابع زیرزمینی، طی سالهای اخیر ۷ هزار و ۹۴۰ حلقه چاه غیرمجاز مسدود شده که نتیجه آن صرفهجویی ۲۵۹ میلیون مترمکعب آب بوده است.
همچنین از سال ۱۴۰۲ تاکنون ۱ هزار و ۴۱۵ پروانه بهرهبرداری اصلاح و تعدیل شده تا تعادل سفرههای آب زیرزمینی حفظ شود.
در کنار این اقدامات، ۸۴ هکتار از بستر رودخانهها آزادسازی و برای ۵۵۷ هکتار از بسترها و پیکرههای آبی اسناد تکبرگ صادر شده است.
تأمین آب صنایع و استفاده از پساب
تأمین آب صنایع بزرگی همچون نیروگاه شهید مفتح، پتروشیمی هگمتانه و منطقه ویژه اقتصادی جهانآباد از طریق پساب، نمونهای از تغییر رویکرد به سمت استفاده بهینه از منابع آب است.
در همین راستا، طرح انتقال پساب به منطقه ویژه اقتصادی جهانآباد با اعتبار ۳۳۰ میلیارد تومان در مرحله انتخاب پیمانکار قرار دارد و سهمیه این منطقه به ۶ میلیون مترمکعب افزایش یافته است.
پروژههای کلان؛ از تالوار تا خرمرود
خط انتقال آب از سد تالوار به همدان که یکی از مهمترین پروژههای آبرسانی استان محسوب میشود، اکنون به ۹۰ درصد پیشرفت فیزیکی رسیده است.
این خط به طول ۱۴۸ کیلومتر، با ۵۷۰ متر ارتفاع پمپاژ، ۳ ایستگاه پمپاژ و ۱۱۵ هزار مترمکعب مخزن ذخیره طراحی شده و برای تأمین انرژی آن ۷۰ کیلومتر خط برق ۶۳ کیلوولت احداث شده است.
همچنین سد خرمرود با ۹۰ درصد پیشرفت فیزیکی در حال تکمیل است و امسال علاوه بر ۲۵۰ میلیارد تومان اعتبار مصوب، ۱۰۰ میلیارد تومان اوراق مرابحه نیز به آن اختصاص یافته است.
سرمایهگذاری، انرژی پاک و نیروی انسانی
در سالهای اخیر بیش از ۳۵ هزار و ۴۴۰ میلیارد ریال سرمایهگذاری بخش خصوصی در پروژههای آبی استان انجام شده و طرح گردشگری سد اکباتان برای واگذاری به روشهای BOT و BOLT آماده شده است.
همچنین نصب پنلهای خورشیدی با ظرفیت ۲۰ کیلووات در تأسیسات شرکت، گامی در جهت کاهش هزینههای انرژی بوده است.
در حوزه منابع انسانی نیز ۲۵ نیروی جدید از طریق آزمون استخدامی و ۱۲ نیروی نخبه جذب خواهند شد و ۱۴ نفر از کارکنان ایثارگر تبدیل وضعیت شدهاند.
اقدامات رفاهی و فرهنگی
در کنار پروژههای فنی، سالن ورزشی «آبشار» با اعتبار ۸.۳ میلیارد تومان بازسازی و افتتاح شده و سالنهای تیراندازی، دارت، تنیس روی میز و شطرنج در آن پیشبینی شده است.
همچنین سالن رصد و پایش چاهها و مرکز مدیریت بحران در فضایی به مساحت ۲۲۰ مترمربع و با اعتبار ۳۸ میلیارد ریال به بهرهبرداری رسیده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای همدان با هشدار نسبت به کاهش بارشها تأکید کرد: اگر شرایط اقلیمی بهبود نیابد، منابع آب زیرزمینی و سطحی استان تحت فشار جدی قرار خواهند گرفت و همکاری مردم در مدیریت مصرف آب بیش از هر زمان دیگری ضروری است.
گزارش حاضر نشان میدهد استان همدان امروز از مرحله توسعه سختافزاری عبور کرده و وارد فاز مدیریت هوشمند، پایش لحظهای و حکمرانی دادهمحور آب شده است؛ مسیری که تداوم آن، آینده آبی استان را تضمین خواهد کرد.