اقتصاد زخمی مطبوعات و مسئولیتی که میان دستگاهها و نهادهای صنفی گم شده است
نشست مدیران روزنامههای محلی همدان با مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بار دیگر مسئلهای قدیمی را به سطح آورد؛ اقتصاد مطبوعات سالهاست در شرایطی شکننده و ناپایدار قرار دارد و ادامه این روند میتواند به تضعیف جدی رسانههای محلی منجر شود.
در این نشست مدیران برخی روزنامهها از افزایش هزینههای چاپ و کاغذ و نیروی انسانی و خدمات فنی سخن گفتند؛ هزینههایی که در سالهای اخیر با سرعتی بسیار بیشتر از درآمد رسانهها افزایش یافته است. در مقابل اما امکان افزایش متناسب قیمت روزنامه وجود ندارد و همین مسئله باعث شده توازن اقتصادی بسیاری از نشریات به هم بخورد.
در چنین شرایطی تأکید بر لزوم همراهی دستگاههای اجرایی با مطبوعات سخنی درست و ضروری است، اما تجربه نشان داده است که حمایت از رسانهها زمانی معنا پیدا میکند که به سیاستهای مشخص و سازوکارهای عملی تبدیل شود؛ در غیر این صورت این دغدغهها تنها در قالب نشستها و گفتوگوها تکرار خواهد شد.
با این حال در میان همه مباحث مطرحشده، یک پرسش مهم کمتر مورد توجه قرار میگیرد؛ نقش و کارکرد نهادهای صنفی رسانهها در مدیریت این بحران چیست؟
خانه مطبوعات به عنوان مهمترین نهاد صنفی رسانهای استان، باید در خط مقدم پیگیری مطالبات رسانهها قرار داشته باشد. انتظار طبیعی از چنین نهادی آن است که علاوه بر حمایتهای نمادین، در حوزههایی دفاع از حقوق اقتصادی رسانهها، پیگیری مطالبات معوق و ایجاد سازوکارهای شفاف حمایتی نقش فعالتری ایفا کند.
در حالی که رسانههای مکتوب استان با مشکلات جدی اقتصادی دست و پنجه نرم میکنند، این پرسش مطرح است که خانه مطبوعات تا چه اندازه توانسته به عنوان یک نهاد صنفی اثرگذار عمل کند و فراتر از جلسات و بیانیهها، مطالبهگری منسجم و نتیجهبخش داشته باشد. نهاد صنفی زمانی معنا پیدا میکند که بتواند در بزنگاههای اقتصادی و مدیریتی، صدای واحد و قدرتمند جامعه رسانهای باشد.
واقعیت این است که مطبوعات محلی تنها یک رسانه نیستند؛ آنها بخشی از حافظه فرهنگی و اجتماعی هر استان محسوب میشوند. تعطیلی هر نشریه محلی به معنای از دست رفتن بخشی از ظرفیت نقد، گفتوگو و نظارت اجتماعی در جامعه است.
عبور از شرایط دشوار فعلی نیازمند اقدامی فراتر از نشستهای هماندیشی است. دستگاههای اجرایی باید سیاستهای حمایتی روشنتری اتخاذ کنند و در کنار آن، نهادهای صنفی مانند خانه مطبوعات نیز لازم است با رویکردی فعالتر، مطالبهگرتر و شفافتر از منافع جامعه رسانهای دفاع کنند.
در غیر این صورت خطر خاموش شدن تدریجی چراغ مطبوعات محلی همچنان پابرجا خواهد ماند؛ چراغی که روشن نگه داشتن آن تنها وظیفه روزنامهنگاران نیست، بلکه آزمونی برای کارآمدی مدیریت فرهنگی و نهادهای صنفی نیز به شمار میرود.