امور تحقیق و توسعه مجتمع در راستای رسالت دیرینه خود پژوهشهای بنیادی، کاربردی و توسعهای را حول محورهای توسعه فناوری شامل: مدیریت آب، مدیریت باطله و پساب، بومیسازی، ایمنی و محیطزیست، توسعه صنایع پاییندستی، نگهداری و تعمیرات، کنترل فرایند و بهرهوری (عملیات)، بهینهسازی زنجیره تأمین، مدیریت انرژی و هوشمندسازی و آیندهپژوهی با محوریت اقتصاد چرخشی و توسعه پایدار راهبری میکند. پروژههای پژوهشی در قالب قرارداد با دانشگاهها و مراکز دانشبنیان و استفاده از توان علمی متخصصان دانشگاهی و مشاوران صنعتی و همافزایی آن در کنار همکاری مستمر کارکنان مجتمع انجام میشود که منجر به دستاوردهای شگرفی شده است. تعدادی از این پروژهها منجر به بومیسازی شده که میتوان به سامانه پایش سلامت دامپتراک (با قابلیت افزایش دسترسی از ۶۰درصد به ۸۰درصد و عمر مفید دستگاه از ۶۰۰۰۰ ساعت به ۷۵۰۰۰ ساعت)، سامانه پایش وضعیت استقرار شاول (با افزایش ۱۰درصدی بهرهوری و ۳۵درصدی قابلیت اطمینان شاولهای معدنی)، دستیابی به تکنولوژی ساخت آسترهای پلیمر- فلز برای استفاده در آسیاها (که در صورت استفاده در آسیاها درآمد ۱۰۰۰میلیارد تومانی محقق خواهد شد)، ساخت آنالایزور SO2، ساخت تجهیز اندازهگیری عمق مذاب، بومیسازی پمپ انتقال گازوئیل کوره فلش و همچنین ساخت پرچم ایمنی نوری اشاره کرد. در زمینه کنترل فرایند و بهرهوری، به پروژههایی ازقبیل بررسی و بهینهسازی شرایط فلوتاسیون اندیسهای جدید معدنی و ارائه راهکار برای رسیدن به ظرفیت اسمی کارخانههای جدیدالاحداث، بازرسی فرایندی و استانداردسازی فرایندها (درآمد یا صرفهجویی ۱۴۰۰میلیارد تومانی)، بهبود عملکرد کارخانههای تولیدی، افزایش کیفیت محصولات تولیدی و کاهش جریمههای ناشی از وجود عناصر مزاحم (در صورت استفاده در مقیاس صنعتی، درآمد ۲۶۵میلیارد تومانی)، استحصال ذرات مس خالص از باطله کارخانه فرآوری سرباره به روشهای ترکیبی (فلوتاسیون با سایر روشها) و همچنین پروژه استانداردسازی کارخانه ذوب که منجر به افزایش راندمان دودرصدی در سال جاری شده، میتوان اشاره کرد. در زمینه بهینهسازی زنجیره تأمین، اقداماتی شامل بهبود زنجیره و کاهش مصرف گلوله (کاهش ۱۷درصدی مصرف) در آسیاهای کارخانجات تغلیظ، تعیین مکانیزمهای تخریب آسترهای آسیاها و افزایش عمر قطعات صورت گرفته است. در زمینه هوشمندسازی، ساماندهی زیرساختهای هوشمندسازی در کارخانجات تغلیظ، پروژه پایش هوشمند رفتار جرثقیل شارژ گلوله، همچنین طراحی و ساخت سامانه عیبیابی هوشمند خطوط نوار نقاله، تشخیص هوشمند عیوب سطحی بلانکهای پالایشگاه با استفاده از معماریهای پیشرفته یادگیری عمیق، آنالیز دانهبندی محصول سنگشکن با استفاده از تکنولوژی پردازش تصویر، اندازهگیری میزان تراز بودن قالبهای ریختهگری آند با استفاده از تکنولوژی پردازش تصویر انجام شده است. در زمینه توسعه صنایع پاییندستی، یکی از کارهای مهم در حال انجام، اجرای فرایندهای تجاریسازی محصول نانوذرات کلوئیدی سلنیوم تولیدشده در تحقیق و توسعه مجتمع مس سرچشمه، بهمنظور جایگزینی ماده معدنی وارداتی سلنیت سدیم بهعنوان مکمل سلنیوم در جیره غذایی طیور در راستای توسعه صنایع پاییندستی مس است که برابر ارزیابیهای بهعملآمده پیشبینی میشود از خروج ۸میلیون دلار ارز از کشور جلوگیری خواهد شد. درخصوص استحصال محتوای باقیمانده مس از هیپها و باطلهها، پروژههای متعددی انجامشده است. بیش از ۲۷۳۰۰۰ تن باقیمانده مس محتوا در هیپهای معدن مس سرچشمه، بررسی روشهای نوین استحصال را ضروری کرده است. همچنین، استحصال سایر فلزات باارزش از خطوط فرایندی جانبی حائز اهمیت و از دو منظر قابل تأمل است؛ یکی تکمیل سبد محصولات شرکت مس که بیشک با توجه به قیمتیبودن بسیاری از این عناصر، ارزش افزوده قابل توجهی را بههمراه خواهد داشت و مورد دیگر دستیابی به فلزات استراتژیک که با توجه به تحریم، ورود آن به داخل کشور میسر نخواهد بود. بنابراین، در یک برنامه جامع استحصال همه فلزات باارزش در قالب پروژههای تحقیقاتی متعدد درنظر گرفته شده و تکنولوژی مورد نیاز ارزیابی شده است.
گفتنی است، در راستای آیندهپژوهی و تبیین چشمانداز توسعه صنعت مس با هدف استفاده از فرصت بیبدیل شرکتهای فعال در حوزه مس برای ورود به زنجیره بازیافت و اقتصاد چرخهای یا کنشگری در مواد معدنی مورد نیاز برای گذار سبز یا سرمایهگذاری در فناوریهای مناسب برای منابع کمعیار و در عینحال کمآببر و پاک، پروژه برنامه برای چشمانداز ۱۴۳۰ مجتمع مس سرچشمه با محوریت اقتصاد چرخهای، مواد بحرانی و صنایع پیشرفته پاییندست تدوین شده است. در این پروژه، فرصتهای چهارگانه و سیاستهای هفتگانهای معین شدهاند که تحقق آنها، توسعه پایدار و ثروتزایی این صنعت را تضمین میکنند. با توجه به حساسیت دنیا نسبت به انتشار کربن و همچنین فشار بر صنایع آلاینده در بخش معدن و صنایع فلزی برای کاهش انتشار آن در افق ۲۰۳۰، پروژه طرح جامع مدیریت کربن نیز در مجتمع مس سرچشمه تعریف شده و در حال اجراست. بنابر این گزارش، امور تحقیق و توسعه مجتمع مس سرچشمه امیدوار است هرروز پرتوانتر از پیش در جهت بهبود فناوری/ فرایند تولید و تبدیل دانش موجود به محصول- فرایند جدید گام برداشته و در به تحقق رسیدن مأموریت شرکت ملی صنایع مس ایران که حداکثرسازی پایدار سود و ثروت برای سهامدار ازطریق مدیریت بهرهور منابع است، نقش بسزایی ایفا کند.