یادداشت: مهرو عزتی
پیش از این نیز در «الوند» این پرسش مطرح شد که چرا ظرفیت این شریان متناسب با مأموریتی که بر عهده گرفته توسعه نیافته است. حالا اظهارات فرماندار ساوه، ابعاد تازهای به این پرسش اضافه میکند. سیدمهدی حسینی، فرماندار ساوه، با اشاره به قرار گرفتن این شهرستان در مسیر شاهراههای مواصلاتی کشور گفته است محورهای شمال به جنوب و غرب به شرق از ساوه عبور میکنند و با وجود حجم بالای تردد، در ماههای اخیر شدت حوادث افزایش یافته است. او در عین حال تأکید کرده که در تصادفات سه عامل انسانی، جادهای و خودرو نقش دارند و در حادثه اخیر، بر اساس بررسیهای اولیه، عامل انسانی پررنگتر به نظر میرسد. این بخش از اظهارات فرماندار مهم است؛ زیرا بحث ایمنی جاده نباید به یک دوگانه ساده میان «راننده» و «جاده» تقلیل پیدا کند. اگر عامل انسانی در یک حادثه پررنگ باشد، مسئولیت بررسی جاده و زیرساخت از بین نمیرود؛ همانطور که وجود ایراد در مسیر نیز بهتنهایی علت یک سانحه را اثبات نمیکند. خود فرماندار ساوه از وجود ایرادات در محور موسوم به «اتوبان کربلا» سخن گفته و مواردی مانند ترمیم آسفالت، اصلاح و نصب تابلوهای هشداردهنده، تقویت دوربینها، تجهیزات ایمنی، گاردریل و جداکننده مسیر را مطرح کرده است. همچنین به گفته او، با توجه به حوادث اخیر، اقدامات ایمنی باید با جدیت بیشتری دنبال شود. اما بخش مهمتر اظهارات حسینی به جاده قدیم ساوه ـ همدان مربوط است؛ مسیری که او آن را یکی از مسیرهای بسیار حادثهخیز کشور دانسته و با توجه به حجم تردد، دوباندهشدن آن را ضروری عنوان کرده است. طبق اعلام فرماندار ساوه، عملیات دوباندهسازی این مسیر آغاز شده و طی یک سال گذشته حدود ۱۰ کیلومتر از مسیر اجرا و آسفالت شده، اما حدود ۳۵ کیلومتر تا شهر غرقآباد باقی مانده است. او ابراز امیدواری کرده این پروژه با کمک نماینده ساوه و زرندیه و استاندار مرکزی، طی یکی دو سال آینده و تا پایان دولت چهاردهم به سرانجام برسد. اینجا دقیقاً همان نقطهای است که بحث از «حادثه» به «ظرفیت» میرسد. وقتی فرماندار یک شهرستان از حجم بالای تردد، افزایش حوادث، نقاط پرریسک و ضرورت دوباندهسازی سخن میگوید و همزمان از باقیماندن ۳۵ کیلومتر از یک پروژه زیرساختی خبر میدهد، سؤال بعدی دیگر فقط این نیست که چه اتفاقی در یک سانحه افتاده است. سؤال این است که برنامه توسعه این مسیر با حجم مأموریتی که بر عهده دارد، چه میزان تناسب دارد؟ ساوه فقط مقصد یا مبدأ یک سفر جادهای نیست. این شهرستان در محل اتصال مسیرهای مختلف کشور قرار گرفته و به گفته فرماندار، محورهای شمال ـ جنوب و غرب ـ شرق از آن عبور میکنند. در سمت دیگر این شبکه نیز استانهایی قرار دارند که ارتباط آنها با مرکز کشور، ترددهای بیناستانی و جابهجایی کالا به این مسیرها وابسته است. بنابراین، اگر قرار است درباره ایمنی این محور تصمیمگیری شود، نمیتوان تنها به نصب چند تابلو، ترمیم مقطعی آسفالت یا افزایش دوربینها بسنده کرد. این اقدامات بخشی از ایمنی مسیر هستند، اما مسئله ظرفیت، گلوگاهها، ترکیب ترافیک و آینده بار ترافیکی نیز باید همزمان دیده شود. خود فرماندار نیز از برگزاری فوری شورای ترافیک شهرستان ساوه پس از حوادث اخیر خبر داده و گفته است قرار است برای کاهش حوادث و ارتقای ایمنی محورهای مواصلاتی تصمیمگیری شود. اکنون مسئله مهم این است که خروجی این جلسات چه خواهد بود. آیا قرار است فقط نقاط حادثهخیز موجود اصلاح شوند یا برای ظرفیت آینده مسیر نیز برنامهای وجود دارد؟ آیا میزان تردد خودروهای سنگین و اتوبوسهای مسافربری، رشد سالانه ترافیک و سهم سفرهای بیناستانی در تصمیمگیریهای توسعهای لحاظ شده است؟ آیا برای تکمیل ۳۵ کیلومتر باقیمانده دوباندهسازی جاده قدیم ساوه ـ همدان، اعتبار و زمانبندی مشخص وجود دارد؟ و درباره آزادراه، آنچه فرماندار از آن با عنوان ایرادات و نیاز به تقویت تجهیزات ایمنی یاد کرده، دقیقاً شامل چه نقاطی است و چه دستگاهی باید تا چه زمانی آنها را برطرف کند؟ پاسخ به این پرسشهاست که مشخص میکند آیا بعد از هر حادثه، فقط برای همان نقطه نسخهای موقت نوشته میشود یا اینکه قرار است مسئله حملونقل در این کریدور به شکل شبکهای و بلندمدت دیده شود.
حادثه اخیر هنوز از نظر علت نهایی نیازمند اعلام نظر کارشناسی است و نمیتوان پیش از اعلام نتیجه، مسئولیت آن را به جاده، خودرو یا راننده نسبت داد. اما حتی پیش از مشخصشدن علت نهایی نیز یک واقعیت قابل بررسی وجود دارد: مسیرهایی با این حجم و تنوع تردد، به ظرفیتسنجی مستمر، نگهداری، ارتقای ایمنی و برنامه توسعه متناسب با بار ترافیکی خود نیاز دارند. حالا که فرماندار ساوه از افزایش شدت حوادث، ایرادات ایمنی آزادراه و ضرورت تکمیل دوباندهسازی جاده قدیم سخن گفته است، زمان آن رسیده که وعده «ایمنسازی» از سطح کلیگویی عبور کند و به چند عدد روشن تبدیل شود: چند کیلومتر، چه میزان اعتبار، چه پروژهای و با چه زمانبندی؟ این همان جایی است که یک حادثه جادهای میتواند به جای آنکه فقط در صفحه حوادث باقی بماند، به پرسشی درباره آینده یکی از مسیرهای اصلی ارتباطی کشور تبدیل شود.