فریبا عزتی‌حق
فریبا عزتی حق / کارشناس فرهنگی

نمایشگاه اقوام و عشایر ایرانی، همزمان با نمایشگاه سوغات، صنایع‌دستی و هدایا، با حضور ۱۷۰ غرفه از ۱۷ استان کشور در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی استان همدان گشایش یافته است. این رویداد که به مناسبت روز همدان، از یکم تا ششم شهریورماه برپاست، بنا بر اعلام برگزارکنندگان، با هدف معرفی ظرفیت‌های فرهنگی، هنری و اقتصادی اقوام و عشایر کشور و فراهم‌کردن فرصتی برای عرضه توانمندی‌ها، صنایع‌دستی و محصولات بومی شکل گرفته است.
اما میان این هدف ارزشمند و آنچه امروز بازدیدکننده در فضای نمایشگاه می‌بیند، فاصله‌ای محسوس وجود دارد.
نمایشگاه اقوام و عشایر ایرانی باید تبلور شکوه فرهنگ، اصالت و تنوع تمدنی سرزمین ما باشد؛ جایی که نقش و رنگ دست‌بافته‌ها، هنرهای بومی، موسیقی محلی، آیین‌ها، پوشش‌های سنتی، خوراک‌های اصیل و روایت‌های زیسته مردمان این سرزمین، مخاطب را با لایه‌های عمیق هویت ایرانی آشنا کند. انتظار می‌رود بازدیدکننده با ورود به چنین فضایی، با جهان فرهنگی اقوام ایرانی روبه‌رو شود؛ نه اینکه احساس کند وارد یک سوپرمارکت بزرگ یا بازار عرضه تنقلات صنعتی شده است.
متأسفانه بخش قابل توجهی از فضای نمایشگاه به عرضه محصولاتی اختصاص یافته که نه نسبتی با فرهنگ عشایری دارند و نه پیوند معناداری با سوغات اصیل و صنایع‌دستی بومی. حضور پررنگ پفک، خوراکی‌های صنعتی و کالاهای تجاری بی‌ارتباط، هویت این رویداد را مخدوش کرده و آن را از یک نمایشگاه فرهنگی و تخصصی به فضایی صرفاً تجاری نزدیک می‌کند.
مسئله، مخالفت با فروش یا فعالیت اقتصادی نیست؛ بی‌تردید اقتصاد فرهنگ و حمایت از تولیدکنندگان محلی، بخش مهمی از چنین رویدادهایی است. اما فروش باید در خدمت هویت فرهنگی باشد، نه اینکه هویت فرهنگی به حاشیه رانده شود تا صرفاً غرفه‌ها پر و فروش بیشتر شود. نمایشگاه تخصصی اقوام و عشایر، محل عرضه هر کالایی نیست؛ این نمایشگاه باید محل نمایش میراث اقوام و عشایر باشد: صنایع‌دستی، هنرهای سنتی، پوشاک محلی، غذاهای بومی، موسیقی و آیین‌ها، زبان و ادبیات شفاهی، دستاوردهای زنان و مردان عشایر و روایت‌هایی که ریشه‌های تاریخی و فرهنگی ما را آشکار می‌کنند.
ما باید از چنین فرصت‌هایی برای معرفی فرهنگ غنی «ایران فرهنگی» بهره ببریم؛ ایرانی که گستره معنوی و تمدنی آن، از مرزهای جغرافیایی ایران سیاسی فراتر می‌رود و در زبان‌ها، آیین‌ها، موسیقی‌ها، هنرها و سبک‌های زندگی اقوام گوناگون تجلی یافته است. این میراث سترگ، ظرفیت آن را دارد که نسل جوان را با ریشه‌های خویش پیوند دهد، حس تعلق ملی را تقویت کند و تصویری اصیل و باشکوه از فرهنگ ایرانی به میهمانان و بازدیدکنندگان ارائه دهد.

ضروری است برگزارکنندگان و مدیران مرتبط، در انتخاب و جانمایی غرفه‌ها بازنگری کنند. نمایشگاه‌های تخصصی باید بر پایه کیفیت فرهنگی، تناسب موضوعی و اصالت محتوا مدیریت شوند، نه بر مبنای فروش محصولاتی که نسبتی با عنوان و مأموریت رویداد ندارند. اگر قرار است نام «اقوام و عشایر» بر سردر یک نمایشگاه بنشیند، باید درون آن نیز نشانه‌های روشن، زنده و محترمانه‌ای از فرهنگ اقوام و عشایر دیده شود.
همدان، با پیشینه کهن تاریخی و فرهنگی خود، شایسته میزبانی رویدادی درخورِ شأن میراث ایرانی است؛ رویدادی که بازدیدکننده پس از خروج از آن، نه با خاطره خرید تنقلات صنعتی، بلکه با تصویری ماندگار از اصالت، زیبایی و تنوع فرهنگ ایران زمین همراه شود.