حسن گوهرپور، شاعر، پژوهشگر حوزه فلسفه و هنر و عضو انجمن علمی نقد ادبی ایران و انجمن منتقدان خانه سینما، اهل همدان است؛ او فعالیت ادبی خود را در دوران دانشجویی و اواسط دهه 70 آغاز کرد و از اواخر همان دهه، به‌صورت حرفه‌ای وارد عرصه رسانه شد.
از او دو مجموعه شعر، یک مجموعه بازنویسی از «کلیله و دمنه» برای کودکان و نیز مقالات متعددی در حوزه‌های فلسفه غرب، حکمت اسلامی، هنر و نقد ادبی در رسانه‌های کشور منتشر شده است.
حال با ما همراه باشید تا پیرامون جایزه ملی کتاب سال الوند که دبیری این رویداد را نیز حسن گوهرپور برعهده دارد، با ایشان به بحث بپردازیم:

* جناب گوهرپور در ابتدا بفرمایید جایزه الوند از چه سالی شکل گرفت و آغاز به کار کرد؟ تاکنون چه نتایجی در حوزه ادبیات داشته است و جنابعالی چه تلاش‌هایی برای برگزاری این رویداد داشته‌اید؟

22 مردادماه سال 1397 فراخوان نخستین دوره جایزه ادبی الوند اعلام شد. این جایزه به داوری کتاب‌های شعری می‌پردازد که در کشور منتشر می‌شوند؛ آثار از سوی شاعر یا ناشر به دبیرخانه ارسال و سپس ارزیابی صورت می‌گیرد.
سال 1397، کتاب‌های منتشرشده در سال 1396 مورد بررسی قرار گرفتند و این روند تا دوره گذشته، یعنی داوری کتاب‌های سال 1403، ادامه یافت؛ در دوره آینده، یعنی دوره هشتم نیز ان‌شاءالله و به یاری خدا، کتاب‌های سال 1404 داوری خواهند شد.
البته تأکید می‌کنم که دبیرخانه جایزه مدعی ارزیابی همه کتاب‌های منتشرشده نیست؛ بلکه فقط کتاب‌هایی که به خواست ناشر یا شاعر ارسال می‌شوند، داوری خواهند شد.
در این هفت دوره نیز بنده هماهنگ‌کننده بخش‌های مختلف جایزه بوده‌ام.

* بله؛ آیا در دوره‌های برگزارشده، شاعری همدانی یا کتابی با مضمون همدان برجسته و معرفی شده است؟
پیش از پاسخ به پرسش شما، توضیحی عرض کنم. در دوره نخست و دوم جایزه ملی کتاب سال الوند در حوزه شعر، بخشی برای شاعران همدانی نیز داشتیم. درواقع، جایزه شامل سه بخش بود: «کتاب سال»، «کتاب سال به انتخاب انجمن علمی نقد ادبی ایران» و «شعر شاعران همدانی». اما از دوره سوم، دبیرخانه جایزه به همان دو بخش نخست بسنده کرد.
از آنجا که نام این جایزه از همدان برخاسته است، بسیار علاقه‌مند بودیم که همدان، هگمتانه، الوند و دیگر جلوه‌های فرهنگی این سرزمین، به قدر توان در ادبیات ایران، به‌ویژه شعر، صدایی داشته باشند؛ البته در این گستره، به موازات فعالیت‌های ما، تلاش‌های دیگری نیز انجام می‌شود که امیدواریم همه آن‌ها خوب و مستمر باشند.
اما در پاسخ به پرسش شما باید بگویم بله؛ در دوره‌های اول، دوم و هفتم، برگزیدگان همدانی داشته‌ایم. در بخش ملی نیز در این سال‌ها کتاب‌هایی از شاعران همدانی داشته‌ایم که نامزد دریافت تندیس شده‌اند. حتی در دوره هفتم، بخشی را به احترام استاد فقید، مرحوم سیاوش دیهیمی، برنامه‌ریزی کردیم که در آن، هم برگزیده داشتیم و هم شایسته تقدیر.
درباره کتابی با مضمون همدان، درحال حاضر کتابی به‌طور مشخص در ذهن ندارم.

* مضامین آثار ارسالی به جایزه الوند چه هستند و آیا این آثار رسالت امیدآفرینی را برعهده دارند و از کیفیت لازم برخوردار هستند؟
جایزه ملی کتاب سال الوند در حوزه شعر، محدود به مضمون خاصی نیست. هر شاعری ممکن است در کتاب خود به موضوعات گوناگونی بپردازد؛ بنابراین ما به‌عنوان دبیرخانه، کتاب‌ها را به موضوع مشخصی تحدید نمی‌کنیم.
درباره امیدآفرینی نیز باید عرض کنم که کار ما ارزیابی آثاری است که بازتاب‌دهنده شرایط اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و غیره هستند. برخی شاعران رویکردهایی ایده‌آلیستی دارند؛ برخی دارای نگاه‌هایی واقع‌گرایانه و رئالیستی هستند و بعضی نیز با نگاه‌های ابزورد، نیهیلیستی و غیره، به جهان و جامعه می‌نگرند.
نگاه ما در دبیرخانه جایزه، امیدآفرینی در جامعه ادبی و ایجاد پویایی در فضای شعر و ادبیات کشور است و به‌طور حتم، این رویکرد در انتخاب و ارزیابی داوران نیز هست.

* حمایت‌ها از این کار فرهنگی چگونه بوده است و با توجه به حضور استاندار در مراسم، حمایت شخص ایشان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
این موضوع نیازمند شرح و بسط است. نهادهای متولی فرهنگ در کشور، ازجمله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، حوزه هنری و غیره، تعریف مشخصی از فرهنگ و هنر دارند. در مقابل، در برخی نهادهای فرهنگی خارج از ساختار دولت (یا حتی در دولت اما با وظایف ذاتی خارج از حوزه فرهنگ) و بخشی از افکار عمومی، تعاریف گسترده‌تری از فرهنگ وجود دارد.
این نهادهای رسمی دولتی و حاکمیتی براساس تعریف و برنامه‌های مشخص خود از فرهنگ و هنر، بودجه‌های در اختیارشان را نیز برای همان برنامه‌ها هزینه می‌کنند؛ نه لزوماً برای برنامه‌هایی که خارج از جدول‌ها و ردیف‌های اعتباری آن‌ها قرار دارند. منظورم در اینجا، کم‌وکیف برگزاری یا موضوع برنامه‌ها نیست؛ بلکه مشخصاً درباره بودجه و ردیف‌های اعتباری سخن می‌گویم. بر همین اساس، برنامه‌های خارج از این ردیف‌ها، بنا بر ذوق و سلیقه مدیران و متناسب با ضرورت‌های جامعه، حمایت می‌شوند.
ما در جایزه ملی کتاب سال الوند از همان دوره نخست تلاش کردیم در تمام مراحل، از فراخوان و دریافت کتاب تا داوری، به‌صورت صددرصد مستقل عمل کنیم. این جایزه در این بخش‌ها کاملاً متکی به افرادی است که در دبیرخانه تصمیم‌گیری می‌کنند.
بااین‌حال در بخش اجرایی، در برخی دوره‌ها کمک‌هایی (غیر مادی و غیر نقدی) دریافت کرده‌ایم؛ ازجمله برای تأمین سالن برگزاری، امکانات مراسم و اسکان میهمانان. در بعضی موارد، حامی مالی بخش خصوصی داشته‌ایم؛ گاهی هزینه‌ها را شخصاً پرداخت کرده‌ایم و در مواردی نیز از حامیان یا دستگاه‌هایی که مدیران آن‌ها علاقه‌مند به فعالیت‌های فرهنگی بوده‌اند، امکانات اجرایی دریافت کرده‌ایم.
درباره حضور استاندار همدان در این رویداد نیز باید گفت حضور مدیران در برنامه‌های فرهنگی و هنری، می‌تواند به دیده‌ شدن بیشتر این حوزه‌ها کمک کند. فرهنگ، امری مرتبط با آینده است و توجه به آن، در کنار رسیدگی به مسائل جاری مردم، اهمیت دارد. حضور مدیر عالی استان در رویدادهای گوناگون نیز می‌تواند نشان‌دهنده توجه او به بخش‌های مختلف جامعه و استفاده از فرصت‌ها برای همراهی با آن‌ها باشد.

* صحیح؛ پرسش آخر اینکه آیا در داوری آثار از داوران همدانی و متخصصان ادبی شهرمان که از سرآمدان این حوزه هستند، بهره برده‌اید؟
این جایزه محدود به همدان نیست و ماهیتی ملی دارد. بااین‌حال، اگر افرادی از شهر یا استان همدان در سطح ملی جایگاه ویژه‌ای داشته‌اند، تا جایی که در توان ما بوده، از آنان در جایگاه داور استفاده کرده‌ایم و در آینده نیز بهره خواهیم برد.
البته باید درنظر داشت که گاهی برخی دوستان (به‌درستی) انتظار دریافت حق‌الزحمه دارند که تأمین آن از عهده ما برنمی‌آید. این جایزه در هیچ بخشی پرداخت مالی نداشته، ندارد و نخواهد داشت؛ نه برای رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی در مرحله فراخوان، نه برای داوران و نه برای برگزیدگان. به همین دلیل باید افرادی را در کنار خود داشته باشیم که فعالیت در این مسیر را نوعی «مسئولیت اجتماعی» برای بهبود فضای ادبی کشور بدانند. اساساً برگزاری جایزه ملی کتاب سال الوند نیز به‌نوعی انجام «مسئولیت اجتماعی» در حوزه ادبیات و فرهنگ است.

* جمع‌بندی خبرنگار
جایزه ملی کتاب سال الوند که از سال 1397 با داوری کتاب‌های شعر کشور آغاز به کار کرده است، در هفت دوره گذشته توانسته به یکی از رویدادهای جدی و مستقل ادبی ایران تبدیل شود. این جایزه با وجود محدودیت‌های مالی و نبود حمایت‌های نهادی مستمر، با تکیه بر اراده و دغدغه فعالان فرهنگی، مسیر خود را ادامه داده و در این سال‌ها برگزیدگان همدانی و نامزدهایی از این استان را نیز در کارنامه خود داشته است.
آنچه این رویداد را متمایز می‌کند، استقلال کامل دبیرخانه در فرایندهای فراخوان، دریافت آثار و داوری است؛ استقلالی که با وجود دریافت کمک‌های اجرایی پراکنده، حفظ شده و به اعتبار این جایزه در سطح ملی افزوده است. چالش اصلی پیش روی این رویداد، نبود بودجه پایدار و وابستگی آن به مسئولیت اجتماعی افراد دغدغه‌مند بوده؛ موضوعی که هم نشان از آسیب‌پذیری چنین برنامه‌هایی دارد و هم از ظرفیت خوب نیروهای فرهنگی برای پیشبرد کارها بدون چشمداشت مالی، حکایت می‌کند.
درمجموع، جایزه الوند نمونه‌ای از فعالیت‌های فرهنگی مردمی و خودجوش است که با وجود تمام محدودیت‌ها، توانسته جایگاهی در ادبیات کشور پیدا کند و امید می‌رود با تداوم این مسیر و حمایت بیشتر، به جایگاه شایسته خود در پویایی شعر ایران، دست یابد.
در پایان، سپهرغرب از جناب گوهرپور و دیگر دست‌اندرکاران این جایزه کتاب ملی، خواستار احیای بخش «شعر شاعران همدانی» است؛ بخشی که در دو دوره نخست وجود داشته و از دوره سوم حذف شده است. با توجه به ریشه همدانی این جایزه و حتی نام آن که برگرفته از کوه زیبا و پُرصلابت ما همدانی‌ها بوده، احیای بخش مذکور می‌تواند بار دیگر صدای شعر، گویش و فرهنگ این دیار را در سطح ملی، طنین‌انداز کند.